พิธีกรรมของเด็กเล็กที่นิยมทำเป็นธรรมเนียมสืบต่อกันมาแต่โบราณนั่นก็คือการ โกนผมไฟ ซึ่งปัจจุบันอาจจะมีให้เห็นน้อยลง บางครอบครัวยังคงทำอยู่ บางครอบครัวอาจจะไม่ทำกันแล้ว วันนี้เรามีสาระดี ๆ เกี่ยวกับการโกนผมไฟมาฝาก เราลองไปดูพร้อมกันเลยดีกว่าว่าการโกนผมไฟนั้นทำไปทำไม แล้วตามธรรมเนียมปฏิบัติกันมานั้นมีขั้นตอนหรือต้องจัดเตรียมอะไรบ้าง รวมทั้งจำเป็นแค่ไหนที่จะต้องโกนผมไฟ
ธรรมเนียมพิธีการ โกนผมไฟ
พิธีโกนผมไฟ เป็นพิธีกรรมโบราณที่กระทำสืบต่อกันมาช้านาน บ้างก็เรียกว่าพิธีทำขวัญเดือน เป็นพิธีที่จะโกนผมเด็กแรกเกิดที่มีอายุครบ 1 เดือน โดยมีความเชื่อว่าสิ่งติดตัวเด็กทารกที่เพิ่งคลอดออกมาจากท้องแม่นั้นไม่สะอาด เพราะต้องสัมผัสกับเลือดและน้ำคล่ำ ซึ่งการคลอดแบบโบราณนั้นแม่และทารกจะต้องอยู่ไฟเพื่อให้มดลูกกลับเข้าอู่ กระตุ้นการหลั่งน้ำนม เมื่อสิ้นสุดระยะเวลาการอยู่ไฟทารกจึงจะต้องโกนผมไฟเพื่อขับเอาสิ่งสกปรกระหว่างอยู่ไฟออกด้วยการโกนผม โกนคิ้ว ตัดเล็บมือเล็บเท้า ซึ่งนอกจากจะตัดสิ่งที่ไม่สะอาดออกไปแล้วยังถือว่าเป็นการรับขวัญทารกด้วย อีกทั้งยังเชื่อว่าหากผ่านพิธีโกนผมไฟแล้วเด็กจะเลี้ยงง่ายไม่ดื้อไม่ซน
สาเหตุที่ทำตอนทารกอายุครบ 1 เดือน เพราะเป็นช่วงเวลาที่พอเหมาะพอดี เด็กทารกเริ่มแข็งแรงและปรับตัวเข้ากับโลกภายนอก อีกทั้งกะโหลกศีรษะของเด็กทารกก็เริ่มแข็งแรงไม่บางเหมือนตอนที่คลอดออกมาใหม่ ๆ ทั้งนี้หากมองในแง่วิทยาศาสตร์ทารกที่พ้นระยะเวลา 1 เดือน มาแล้วถือว่าแข็งแรง มั่นใจได้ว่าเด็กจะเจริญเติบโตต่อไปได้จึงมีการรับขวัญและโกนผมไฟในช่วงนี้
อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมในการโกนผมไฟ
พอเด็กถึงเกณฑ์โกนผมไฟจะเริ่มตระเตรียมดูฤกษ์ยาม โดยจะถือฤกษ์ที่เป็นมงคลกับตัวเด็กที่สุด บางบ้านจะให้พระผู้ใหญ่หรือซินแสเป็นคนดูฤกษ์ให้ หลังจากนั้นจะต้องจัดเตรียมอุปกรณ์ ได้แก่ กรรไกร มีดโกน ขันน้ำมนต์ แป้งหอม น้ำมันเจิม ใบบัวสำหรับรองเส้นผม สายสิญจน์ ดอกอัญชัน และกานพลู แต่ถ้าบ้านไหนจัดพิธีใหญ่นิมนต์พระมาประกอบพิธีถึงบ้านหรือเข้าไปทำพิธีในวัดก็จะต้องมีดอกไม้ธูปเทียน ภัตตาหาร และเครื่องปัจจัยไทยธรรมสำหรับถวายพระด้วย ถ้านิมนต์พระมานิยมจำนวน 5 รูป 8 รูป ตามศรัทธา พร้อมถวายเพล
ขั้นตอนพิธีโกนผมไฟ
- สวดเจริญพระพุทธ
- พระสงฆ์หลั่งน้ำมนต์ลงบนศีรษะเด็ก ระหว่างนั้นพระสงฆ์จะสวดชยันโต ถ้าจัดอย่างยิ่งใหญ่จะมีการบรรเลงปี่พาทย์พร้อมกันด้วย
- เมื่อพระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ถึงคำว่า “ชยันโต” หรือถึงคำว่า “อัคคัปปัตโต” จะเริ่มใช้กรรไกรมาตัดผมเด็กตรงกลางกระหม่อมและข้างกระหม่อมทั้งด้านขวาและซ้าย จากนั้นประพรมน้ำมนต์
- ผู้หลักผู้ใหญ่ในบ้านผลัดกันเข้ามาโกนผมไฟให้เด็กตามลำดับอาวุโส ทั้งผม คิ้ว และตัดเล็บ ระหว่างนั้นกล่าวอวยพรให้เด็กมีสิริมงคล แข็งแรง และเลี้ยงง่าย โตไปเป็นเจ้าคนนายคน ถ้ามีการรับขวัญเด็กด้วยสร้อยทอง กำไลทอง ก็จะนำออกมาสวมใส่ให้เด็กเลย
- จากนั้นนำเอาดอกอัญชันมาขยี้ทาบนศีรษะและใช้ก้านพลูแตะน้ำดอกอัญชันมาวาดเขียนคิ้วให้ได้ทรง เส้นผมและคิ้วที่งอกใหม่จะดกดำเงางามและได้ทรงสวย
- หลังจากนั้นจะเจิมหัวเด็กพร้อมกับผูกข้อมือเพื่อเป็นการรับขวัญเด็ก
- เส้นผมที่โกนหลังพิธีโกนผมไฟจะนำห่อใบบัวแล้วนำไปลอยน้ำ ถือเป็นการลอยเคราะห์ลอยสิ่งไม่ดีออกไป และเก็บผมส่วนหนึ่งไว้ใกล้ตัวเด็ก เช่น เก็บใส่ถุงเล็ก ๆ ไว้ข้างเปลหรือเตียงนอนของเด็ก
หากบ้านไหนมีเชื้อสายจีน พิธีการโกนผมไฟจะมีรายละเอียดที่แตกต่างไปเล็กน้อย นั่นคือจะต้องมีการไหว้ตี่จู่เอี๊ยะด้วยส้ม 4 ผล บัวลอย 5 ถ้วย ซาแซ 1 ชุด (ถ้าเป็นเด็กผู้ชายใช้ไก่ หมู ปลา เด็กผู้หญิงใช้เป็ด หมู ปลา) ไข่ย้อมสีแดง 12 ฟอง ไหว้เสร็จนำไข่ 3 ฟอง กลิ้งที่ศีรษะเด็ก 3 รอบ พร้อมกับอวยพรให้เด็กเติบโตไปเป็นเจ้าคนนายคนนำชื่อเสียงและความมั่งคั่งมาสู่วงศ์ตระกูล
โกนผมไฟ ยังจำเป็นอยู่หรือไม่
ปัจจุบันนี้หลาย ๆ ครอบครัวอาจจะให้ความสำคัญกับการโกนผมไฟน้อยลง ครอบครัวที่ยังทำพิธีนี้อยู่อาจจะลดขั้นตอนลงเหลือที่ให้ผู้หลักผู้ใหญ่ในบ้านผลัดกับมาโกนผมไฟตัดพิธีสงฆ์ออกทั้งหมด หรือไม่ก็พาเด็กไปวัดให้พระผู้ใหญ่ที่นับถือเป็นผู้โกนให้ บางครอบครัวอาจจะตัดพิธีโกนผมไฟไปเลยโดยคุณพ่อคุณแม่โกนเอง แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นถ้าตัดเรื่องของพิธีกรรมหรือความเชื่อออกไป จริง ๆ แล้วการโกนผมไฟก็เป็นการดูแลผมของเด็กทารกวิธีหนึ่ง เป็นการกำจัดคราบไขมันบนศีรษะรวมไปถึงคราบน้ำคล่ำที่อาจหลงเหลืออยู่หลังคลอด ช่วยให้ศีรษะของเด็กสะอาดและยังเป็นการช่วยกระตุ้นให้เส้นผมงอกใหม่ดกดำและเงางาม
จบไปแล้วกับสาระดี ๆ เกี่ยวกับการ โกนผมไฟ หากครอบครัวไหนยังคงให้ความสำคัญกับการโกนผมไฟอยู่สามารถเข้าไปช้อปอุปกรณ์ประกอบพิธีได้ที่ Lazada นอกจากนั้นยังมีสินค้าเด็กอ่อนในหมวดแม่และเด็กที่จำเป็นกับการดูแลลูกน้อยอีกเพียบ รับรองเลยว่าสะดวกครบครันจบที่นี่ที่เดียว
